Ιστορία και σήμερα
Η ιστορία μας και η κοινότητα σήμερα
Οι Ρωμιοί της Πόλης, της Ίμβρου και της Τενέδου είναι από τις παλαιότερες κοινότητες της περιοχής. Με τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923) έμειναν στον τόπο τους, εξαιρεμένοι από την ανταλλαγή πληθυσμών. Ο 20ός αιώνας τούς μείωσε από περισσότερους από 100.000 σε λίγες χιλιάδες. Σήμερα κρατούν ζωντανές εκκλησίες, σχολεία, νοσοκομεία και κοιμητήρια μέσα από τα κοινοτικά τους ιδρύματα, και στην Ίμβρο η κοινότητα ξαναζωντανεύει με παιδιά και οικογένειες που επιστρέφουν.
- 130.000+
- Ρωμιοί έμειναν στην Πόλη, την Ίμβρο και την Τένεδο το 1923Greek Ministry of Foreign Affairs
- 68–69
- ρωμαίικα κοινοτικά ιδρύματα (βακούφια)Hürriyet Daily News, 2013
- 2.000–3.500
- Ρωμιοί ζουν σήμερα στην Τουρκία (εκτιμήσεις)Minority Rights Group, 2018
- 53
- μαθητές στα τρία ελληνικά σχολεία της Ίμβρου (2020)Wikipedia: Imbros
Από τη Λωζάνη ως σήμερα
Οι σταθμοί που καθόρισαν τις κοινότητές μας. Κάθε στοιχείο συνοδεύεται από την πηγή του.
- Πόλη
- Ίμβρος
- Τένεδος
- Σμύρνη
- 1844
Ιδρύεται η Θεολογική Σχολή της ΧάλκηςΠόλη
Στη Χάλκη (Heybeliada) ιδρύεται η θεολογική σχολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, που μορφώνει γενιές κληρικών για έναν και πλέον αιώνα.
Πηγή: Greek MFA: The Halki Seminary - 1923
Συνθήκη της Λωζάνης
Οι Ρωμιοί της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου εξαιρούνται από την ανταλλαγή πληθυσμών· περισσότεροι από 130.000 μένουν στον τόπο τους. Το άρθρο 14 υπόσχεται ειδική τοπική αυτοδιοίκηση για την Ίμβρο και την Τένεδο, που δεν εφαρμόστηκε ποτέ.
Πηγή: Greek Ministry of Foreign Affairs - 1936
Η Διακήρυξη του 1936
Τα ιδρύματα των μειονοτήτων υποχρεώνονται να δηλώσουν την περιουσία τους. Ό,τι αποκτήθηκε αργότερα αμφισβητήθηκε για δεκαετίες, ώσπου το διάταγμα του 2011 άνοιξε τον δρόμο για επιστροφές.
Πηγή: Hürriyet Daily News via Archons, 2011 - 1942
Φόρος Περιουσίας (Varlık Vergisi)Πόλη
Ο έκτακτος φόρος πλήττει δυσανάλογα τους μη μουσουλμάνους. Περίπου 2.500 άνθρωποι που δεν μπόρεσαν να πληρώσουν στάλθηκαν σε στρατόπεδα εργασίας στο Aşkale.
Πηγή: Greek Ministry of Foreign Affairs - 1955
ΣεπτεμβριανάΠόλη
Στις 6–7 Σεπτεμβρίου όχλοι λεηλατούν σπίτια, καταστήματα, εκκλησίες, σχολεία και κοιμητήρια των Ρωμιών. Σύμφωνα με το ελληνικό ΥΠΕΞ καταστράφηκαν ή υπέστησαν ζημιές 73 εκκλησίες και 23 σχολεία· περίπου 9.000 Ρωμιοί έφυγαν ως το 1960.
Πηγή: Greek Ministry of Foreign Affairs - 1964
Οι απελάσεις του 1964Πόλη
Η Τουρκία καταγγέλλει τη σύμβαση εγκατάστασης του 1930. Πάνω από 12.000 Έλληνες υπήκοοι απελαύνονται μέσα σε δύο χρόνια, με 20 κιλά αποσκευές και 220 λίρες· μαζί τους φεύγουν και χιλιάδες συγγενείς τους με τουρκική υπηκοότητα. Η κοινότητα πέφτει από περίπου 80.000 σε 30.000.
Πηγή: Wikipedia: Expulsion of Greeks from Istanbul - 1964
Ίμβρος: κλείνουν τα σχολείαΊμβρος
Τα 8 ελληνικά σχολεία του νησιού, με 698 μαθητές, κλείνουν. Η καλλιεργήσιμη γη απαλλοτριώνεται σχεδόν ολόκληρη και στο νησί λειτουργεί ανοιχτή φυλακή ως το 1992. Οι Ιμβριώτες φεύγουν μαζικά.
Πηγή: Hürriyet Daily News, 2013 - 1971
Κλείνει η Σχολή της ΧάλκηςΠόλη
Με νόμο που κρατικοποιεί την ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση, η Θεολογική Σχολή της Χάλκης σταματά να λειτουργεί.
Πηγή: Greek MFA: The Halki Seminary - 2011
Επιστροφή περιουσιών και ίδρυση του ΣΥΡΚΙ
Στις 5 Ιανουαρίου ιδρύεται ο ΣΥΡΚΙ για να στηρίζει και να συντονίζει τα κοινοτικά ιδρύματα. Τον Αύγουστο, διάταγμα προβλέπει την επιστροφή περιουσιών των μειονοτικών ιδρυμάτων ή αποζημίωση στην αγοραία αξία.
Πηγή: ekklisiaonline, 2021 - 2015
Η Ίμβρος ξανανοίγει σχολείοΊμβρος
Στις 28 Σεπτεμβρίου, 51 χρόνια μετά, ανοίγει στους Αγίους Θεοδώρους (Tepeköy) το Γυμνάσιο-Λύκειο της Ίμβρου με 11 μαθητές, μετά το δημοτικό σχολείο που επαναλειτούργησε το 2013. Οικογένειες επιστρέφουν στο νησί.
Πηγή: bianet, 28 Sep 2015 - 2022
Ξανά εκλογές στα ιδρύματα
Μετά από εννέα χρόνια χωρίς κανονισμό εκλογών, δημοσιεύεται στις 18 Ιουνίου νέος κανονισμός και τα κοινοτικά ιδρύματα μπορούν ξανά να εκλέγουν διοικήσεις.
Πηγή: bianet, June 2022 - 2026
Η Χάλκη προς επαναλειτουργίαΠόλη
Τον Μάιο ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ανακοινώνει ότι η Θεολογική Σχολή της Χάλκης θα εγκαινιαστεί ξανά τον Σεπτέμβριο, ύστερα από 55 χρόνια.
Πηγή: bianet, 12 May 2026
Η κοινότητα σήμερα
Πού βρισκόμαστε τώρα, σε κάθε τόπο.
Κωνσταντινούπολη
Περίπου 2.000 Ρωμιοί ζουν σήμερα στην Πόλη. Η Μεγάλη του Γένους Σχολή, το Ζάππειο, το Ζωγράφειο και τα άλλα κοινοτικά σχολεία λειτουργούν με περίπου 50 μαθητές το καθένα, και το πρόγραμμα «Ελπίς» φέρνει κάθε χρόνο νέους αποφοίτους να ζήσουν στην Πόλη.
Πηγή: Orthodoxia News Agency, Oct 2022Ίμβρος
Από τους 6.762 κατοίκους του 1927 έμειναν λίγες εκατοντάδες ηλικιωμένοι. Από το 2013 περίπου 600 άνθρωποι έχουν επιστρέψει, και στα τρία σχολεία του νησιού φοιτούν πάλι παιδιά.
Πηγή: AFP via NewGreekTVΤένεδος
Το 1927 ζούσαν στο νησί 2.500 Ρωμιοί. Σήμερα μένουν περίπου 15, κυρίως ηλικιωμένοι, που κρατούν ανοιχτές την εκκλησία και την κοινότητα.
Πηγή: Wikipedia: TenedosΣμύρνη
Η εκκλησία της Αγίας Φωτεινής εξυπηρετεί Έλληνες, ντόπιους Ρωμιούς και άλλους ορθοδόξους, και από το 2016 η Σμύρνη έχει ξανά Μητροπολίτη.
Πηγή: Greek Consulate General in SmyrnaΤα κοινοτικά ιδρύματα
Περίπου 68–69 ρωμαίικα κοινοτικά ιδρύματα διαχειρίζονται εκκλησίες, σχολεία, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία και κοιμητήρια. Ο ΣΥΡΚΙ τα στηρίζει με συμβουλές, συντονισμό και κοινές δράσεις.
Πηγή: Hürriyet Daily News, 2013Οι αριθμοί για τα Σεπτεμβριανά, τις απελάσεις του 1964 και τον σημερινό πληθυσμό διαφέρουν από πηγή σε πηγή· δίνουμε τις εκτιμήσεις των πηγών που αναφέρονται. Διορθώσεις και συμπληρώσεις είναι ευπρόσδεκτες.