Tarih ve bugün
Tarihimiz ve bugünkü cemaat
İstanbul, İmroz (Gökçeada) ve Bozcaada Rumları bölgenin en eski topluluklarındandır. 1923 Lozan Antlaşması ile nüfus mübadelesinin dışında tutularak yurtlarında kaldılar. 20. yüzyıl boyunca nüfusları 100.000'in üzerinden birkaç bine indi. Bugün kiliselerini, okullarını, hastanelerini ve mezarlıklarını cemaat vakıfları aracılığıyla yaşatıyorlar; İmroz'da ise geri dönen ailelerle cemaat yeniden canlanıyor.
- 130.000+
- 1923'te İstanbul, İmroz ve Bozcaada'da kalan RumGreek Ministry of Foreign Affairs
- 68–69
- Rum cemaat vakfıHürriyet Daily News, 2013
- 2.000–3.500
- bugün Türkiye'de yaşayan Rum (tahmini)Minority Rights Group, 2018
- 53
- İmroz'daki üç Rum okulunda öğrenci (2020)Wikipedia: Imbros
Lozan'dan bugüne
Cemaatlerimizi biçimlendiren dönüm noktaları. Her bilginin kaynağı belirtilmiştir.
- İstanbul
- İmroz
- Bozcaada
- İzmir
- 1844
Heybeliada Ruhban Okulu kuruluyorİstanbul
Ekümenik Patrikhanenin ilahiyat okulu Heybeliada'da kuruluyor ve bir asrı aşkın süre boyunca kuşaklarca din adamı yetiştiriyor.
Kaynak: Greek MFA: The Halki Seminary - 1923
Lozan Antlaşması
İstanbul, İmroz ve Bozcaada Rumları nüfus mübadelesinden muaf tutuluyor; 130.000'den fazla kişi yurdunda kalıyor. 14. madde İmroz ve Bozcaada'ya özel yerel yönetim öngörüyor, ancak bu hiç uygulanmıyor.
Kaynak: Greek Ministry of Foreign Affairs - 1936
1936 Beyannamesi
Azınlık vakıfları mallarını beyan etmekle yükümlü tutuluyor. Bu tarihten sonra edinilen mallar on yıllarca tartışma konusu oluyor; 2011 kararnamesi iadelerin yolunu açıyor.
Kaynak: Hürriyet Daily News via Archons, 2011 - 1942
Varlık Vergisiİstanbul
Olağanüstü vergi gayrimüslimleri orantısız biçimde etkiliyor. Ödeyemeyen yaklaşık 2.500 kişi Aşkale'deki çalışma kamplarına gönderiliyor.
Kaynak: Greek Ministry of Foreign Affairs - 1955
6-7 Eylül Olaylarıİstanbul
6-7 Eylül'de kalabalıklar Rumlara ait evleri, dükkânları, kiliseleri, okulları ve mezarlıkları yağmalıyor. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı'na göre 73 kilise ve 23 okul hasar görüyor; 1960'a kadar yaklaşık 9.000 Rum şehri terk ediyor.
Kaynak: Greek Ministry of Foreign Affairs - 1964
1964 sürgünleriİstanbul
Türkiye 1930 İkamet Sözleşmesi'ni feshediyor. İki yıl içinde 12.000'den fazla Yunan uyruklu, 20 kilo eşya ve 220 lirayla sınır dışı ediliyor; Türk vatandaşı binlerce akrabaları da onlarla birlikte gidiyor. Cemaat yaklaşık 80.000'den 30.000'e iniyor.
Kaynak: Wikipedia: Expulsion of Greeks from Istanbul - 1964
İmroz: okullar kapanıyorGökçeada
Adadaki 698 öğrencili 8 Rum okulu kapanıyor. Tarım arazilerinin neredeyse tamamı kamulaştırılıyor ve adada 1992'ye kadar açık cezaevi işletiliyor. İmrozlular adayı toplu halde terk ediyor.
Kaynak: Hürriyet Daily News, 2013 - 1971
Heybeliada Ruhban Okulu kapanıyorİstanbul
Özel yükseköğretimi devletleştiren yasayla Heybeliada Ruhban Okulu faaliyetlerini durduruyor.
Kaynak: Greek MFA: The Halki Seminary - 2011
Mal iadeleri ve RUMVADER'in kuruluşu
5 Ocak'ta cemaat vakıflarını desteklemek ve aralarında eşgüdüm sağlamak için RUMVADER kuruluyor. Ağustos'ta çıkan kararname azınlık vakıflarının mallarının iadesini ya da piyasa değeri üzerinden tazminat ödenmesini öngörüyor.
Kaynak: ekklisiaonline, 2021 - 2015
İmroz'da okul yeniden açılıyorGökçeada
28 Eylül'de, 51 yıl sonra, Tepeköy'de (Agridia) 11 öğrenciyle Gökçeada Rum Ortaokulu ve Lisesi açılıyor; 2013'te yeniden açılan ilkokulun ardından. Aileler adaya geri dönüyor.
Kaynak: bianet, 28 Sep 2015 - 2022
Vakıflarda yeniden seçim
Dokuz yıl seçim yönetmeliği olmadan geçtikten sonra 18 Haziran'da yeni yönetmelik yayımlanıyor ve cemaat vakıfları yeniden yönetim seçebiliyor.
Kaynak: bianet, June 2022 - 2026
Heybeliada yeniden açılışa hazırlanıyorİstanbul
Mayıs'ta Ekümenik Patrik Bartholomeos, Heybeliada Ruhban Okulu'nun 55 yıl sonra Eylül'de yeniden açılacağını duyuruyor.
Kaynak: bianet, 12 May 2026
Bugünkü cemaat
Her yerde bugün neredeyiz.
İstanbul
Bugün İstanbul'da yaklaşık 2.000 Rum yaşıyor. Fener Rum Lisesi, Zapyon, Zoğrafyon ve diğer cemaat okulları her biri yaklaşık 50 öğrenciyle eğitim veriyor; "Elpis" programı her yıl genç mezunları İstanbul'da yaşamaya getiriyor.
Kaynak: Orthodoxia News Agency, Oct 2022İmroz (Gökçeada)
1927'deki 6.762 kişilik nüfustan geriye birkaç yüz yaşlı kalmıştı. 2013'ten bu yana yaklaşık 600 kişi geri döndü ve adanın üç okulunda yeniden çocuklar okuyor.
Kaynak: AFP via NewGreekTVBozcaada
1927'de adada 2.500 Rum yaşıyordu. Bugün çoğu yaşlı yaklaşık 15 kişi kilisenin ve cemaatin kapısını açık tutuyor.
Kaynak: Wikipedia: Tenedosİzmir
Ayia Fotini Kilisesi Yunanlara, yerli Rumlara ve diğer Ortodokslara hizmet veriyor; İzmir'in 2016'dan bu yana yeniden bir Metropoliti var.
Kaynak: Greek Consulate General in SmyrnaCemaat vakıfları
Yaklaşık 68-69 Rum cemaat vakfı kiliseleri, okulları, hastaneleri, yetimhaneleri ve mezarlıkları yönetiyor. RUMVADER onlara danışmanlık, eşgüdüm ve ortak etkinliklerle destek oluyor.
Kaynak: Hürriyet Daily News, 20136-7 Eylül, 1964 sürgünleri ve bugünkü nüfusa ilişkin rakamlar kaynaktan kaynağa değişiyor; belirtilen kaynakların tahminlerini veriyoruz. Düzeltme ve eklemelerinizi bekliyoruz.