Εκθέσεις Ευρωπαϊκού Προγράμματος για τη ρωμαίικη κοινότητα
Η παρούσα έκδοση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος «Μειονοτικοί Πολίτες-Ισότιμοι Πολίτες» που υλοποίησε ο Σύνδεσμος Υποστήριξης Ρωμαίικων Κοινοτικών Ιδρυμάτων (Σ.Υ.Ρ.Κ.Ι.) από τον Δεκέμβριο του 2012 έως τον Φεβρουάριο 2015. Στο πρόγραμμα, ως εταίρος, συμμετείχε και η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών (Οι.Ομ.Κω.).
Η έκδοση περιλαμβάνει εκθέσεις τεκμηρίωσης οι οποίες αφορούν στην ελληνική μειονότητα της Τουρκίας, σκιαγραφώντας τη σημερινή κατάσταση της Κοινότητας πέρα από κάθε προσπάθεια εξωραϊσμού και θέτοντας δημοσίως τους προβληματισμούς της. Συνάμα, στα κείμενα αυτά διατυπώνονται προτάσεις για χρόνια προβλήματα της μειονότητας που απευθύνονται τόσο προς τις αρμόδιες αρχές και τους φορείς, όσο και προς το εσωτερικό της ίδιας της Κοινότητας.
Οι παρούσες εκθέσεις αποτελούν την πρώτη συστηματική προσπάθεια εκ μέρους της ίδιας της Κοινότητας να καταγραφούν και να αναδειχθούν τα ζητήματα εκείνα που γίνονται αιτία να στερούνται τα μέλη της την πλήρη απόλαυση των δικαιωμάτων ενός ισότιμου πολίτη. Συνεπώς, αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο ανάδειξης των προβλημάτων αυτών στο ευρύτερο κοινό εκ μέρους της Κοινότητας (εκδόθηκαν σε τρεις διαφορετικές γλώσσες ελληνικά, τουρκικά και αγγλικά).
Η επιλογή, από την Εκτελεστική Επιτροπή του προγράμματος των θεματικών των πέντε εκθέσεων, έγινε έπειτα από διαβούλευση με τους εταίρους και τους συνεργαζόμενους φορείς, λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους του παρόντος προγράμματος και με βάση τα εξής κριτήρια i) να συμπεριλαμβάνουν όλες τις ομάδες που ενυπάρχουν μέσα στην κοινότητα ii) να αγγίζουν τα πιο ακανθώδη προβλήματα και iii) να αναδεικνύουν προτάσεις και να τεκμηριώνουν λύσεις για τα παραπάνω.
Πιο αναλυτικά, τις πέντε εκθέσεις υπογράφουν ισάριθμα πρόσωπα και φορείς-εκπρόσωποι της Κοινότητας. Την πρώτη, που υπογράφει ο εξέχων καθηγητής και βαθύς γνώστης των θεμάτων της ρωμαίικης κοινότητας κ. Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης, αναλύει τη λειτουργία και ρόλο των κοινοτικών βακουφίων, που αποτελούν την μοναδική αναγνωρισμένη οντότητα νομικής οργάνωσης της μειονότητας, σύμφωνα με το τουρκικό δίκαιο.
Η δεύτερη που συνέταξε ο μελετητής και ιστορικός κ. Νίκος Σιγάλας, ο οποίος έζησε για περισσότερο από μια δεκαετία εκ του σύνεγγυς την κοινότητα των Ρωμιών, αναλύει τη σταδιακή από-πολιτικοποίηση των κοινοτήτων, μετά το 1923, που συνέτεινε στην προϊούσα περιθωριοποίηση των μειονοτικών πολιτών στην Τουρκία από τα κέντρα διαμόρφωσης αποφάσεων σε τοπικό και εθνικό επίπεδο.
Τέλος, οι υπόλοιπες τρεις εκθέσεις σκοπεύουν σε μια περιεκτική περιγραφή και ανάλυση των προβλημάτων που βιώνουν συγκεκριμένες αναπόσπαστες ομάδες του κορμού της ρωμαίικης κοινότητας, δηλαδή αυτές της Ίμβρου και της Τενέδου, των εκπατρισμένων Κωνσταντινουπολιτών και των χριστιανών ορθοδόξων της Αντιόχειας. Ομάδες που εξαρχής αποτέλεσαν τις ομάδες στόχο του παρόντος προγράμματος.
Όπως ειπώθηκε, η συγκεκριμένη έκδοση εντάσσεται οργανικά στους στόχους του Ευρωπαϊκού Προγράμματος «Μειονοτικοί Πολίτες-Ισότιμοι Πολίτες».
Αυτό που αποτέλεσε εξαρχής ουσιαστικό στόχο των δράσεων του προγράμματος ήταν η ενθάρρυνση και υποστήριξη της ρωμαίικης κοινότητας ώστε να αποκτήσει αυτοπεποίθηση και κίνητρο να εκφραστεί, να συμμετάσχει και να αλληλεπιδράσει στις συλλογικές κοινωνικές διεργασίες.
Πάνω από σαράντα εκδηλώσεις, σεμινάρια, συναντήσεις και συνεδριάσεις υλοποιήθηκαν κατά τη διάρκειά του προσεγγίζοντας παραπάνω από χίλια άτομα, τόσο μέλη της Κοινότητας όσο και μέλη άλλων μειονοτήτων, όπως και της ευρύτερης τουρκικής κοινωνίας. Εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας παρουσίασαν πολύ συχνά τις δράσεις του και αποτύπωσαν τις απόψεις των μελών της Κοινότητας με αντικειμενικό και ουσιώδη τρόπο. Η παρουσία της Κοινότητας ως συνόλου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυξήθηκε κατακόρυφα ενισχύοντας την αλληλεπίδρασή της με την ευρύτερη τουρκική κοινή γνώμη και συμβάλλοντας στο άνοιγμά της στον ευρύτερο κοινωνικό της περίγυρο. Αξιοσημείωτη υπήρξε, επίσης, η δημιουργία καναλιών επικοινωνίας και η καλλιέργεια συνεργασίας με φορείς της κοινωνίας των πολιτών και Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς.
Με αυτόν τον τρόπο, σε εσωτερικό επίπεδο, το πρόγραμμα «Μειονοτικοί Πολίτες-Ισότιμοι Πολίτες» έδωσε την ευκαιρία να ενισχυθούν οι εσωτερικοί δεσμοί της ομογένειας με τις κοινότητες της Ίμβρου, της Τενέδου, της Αντιόχειας και της κοινότητας των Κωνσταντινουπολιτών του εξωτερικού, επιβεβαιώνοντας τη συνοχή, την αλληλεγγύη και την ενότητα μεταξύ των μελών της. Εξίσου σημαντική ήταν η τεχνογνωσία που απέκτησε ο Σύνδεσμος Υποστήριξης Ρωμαίικων Κοινοτικών Ιδρυμάτων, ως ο μοναδικός συντονιστικός φορέας των δράσεων της Κοινότητας, στην υλοποίηση πρωτοβουλιών που στοχεύουν στην κινητοποίηση των μελών της απέναντι στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η μειονότητα.
Με αυτή τη στόχευση, το πρόγραμμα λειτούργησε πολύπλευρα και με πολλαπλασιαστικά οφέλη σε διάφορους τομείς. Οι εστιασμένες δράσεις που υλοποιήθηκαν για τα μέλη της κοινότητας, επιχείρησαν να ανανεώσουν το ενδιαφέρον συμμετοχής στα κοινοτικά πράγματα, τους θεσμούς και τις δράσεις της ρωμιοσύνης ενισχύοντας το κλίμα διαλόγου και συμμετοχικότητας. Δράσεις που είχαν ως στόχο να αναστοχαστούμε τις έννοιες της δημοκρατίας, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της συμμετοχής στα κοινά, μακριά από διαχωριστικές γραμμές και κατηγοριοποιήσεις, ανοίγουν το δρόμο για έναν ευρύτερο προβληματισμό αναφορικά με το πώς η ίδια η κοινότητα μπορεί να οραματίζεται το μέλλον της και για το πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένα κοινό πλαίσιο συζήτησης πάνω σε αυτό. Τέλος, τόσο η καλλιέργεια συγκεκριμένων δεξιοτήτων που αφορούν τη συμμετοχή στα κοινά και την ορθή διαχείριση όσο και η παρουσίαση βέλτιστων πρακτικών από την Τουρκία και από άλλες κοινότητες όπως π.χ την Εβραϊκή, αποτελούν σημαντική παρακαταθήκη και έμπνευση για τα επόμενα χρόνια.
Ήταν ένα πρωτόγνωρο και καινοτόμο για τα κοινοτικά δεδομένα ταξίδι για όλους όσους συμμετείχαν σε αυτό, που, όπως όλα τα ταξίδια είχε να προσφέρει απλόχερα ευχάριστες εκπλήξεις. Πάνω από όλα, όμως, προσέφερε σε εμάς και στο σύνολο της Kοινότητας ερεθίσματα, νέες εμπειρίες και μεγάλη ικανοποίηση. Αυτό που ευχόμαστε είναι η προσπάθεια και ο δρόμος που χαράχτηκε να συνεχιστεί, γιατί η Πόλη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την παρουσία των δικών της ανθρώπων, των Ρωμιών της Πόλης.
Για την ελληνική έκδοση των εκθέσεων πατήστε εδώ.
Για την αγγλική έκδοση των εκθέσεων πατήστε εδώ.
Μαρίνα Δρυμαλίτου
Συντονίστρια Προγράμματος