Λίγα Λόγια για τον Γρηγόρη Οικονομίδη, Ενα Λατρη της Πόλης

Το 1997 ο Γρηγόρης Οικονομίδης, δρ πολιτικός μηχανικός του ΑΠΘ εξειδικευμένος σε θέματα ανανεώσημων πηγών ενέργειας και Συντονιστής της Εταιρείας Μελέτης της Καθ’ Ημάς Ανατολής, πήρε από την γιαγιά του, από την πλευρά της μητέρας του, τα χαρτιά του παππού του του Γρηγόρη Ζάμπα, ο οποίος καταγώταν από το Ρύσιον της Βιθυνίας. Μια κωμόπολη παραθαλάσσια όπως πολλές άλλες στην ασιατική ακτή της Προποντίδας είναι η σημερινή πολυπληθής Ντάριτζα.

Το 1921 είχε 6.000 κατοίκους, ελληνορθόδοξοι ήταν σχεδόν όλοι οι κάτοικοι εκτός από καμμιά 500 μουσουλμάνους. Εκεί αλιεύονταν οι τζίροι, «το περίφημον μπερεκέτι της Αρετσούς», ξηραινόμενοι επί της θινώδους παραλίας της.  Εκκλησιαστικώς υπαγόταν στην μητρόπολη Χαλκηδόνας, ενώ πολιτικώς στον καϊμακάμη της Γκέμπζε, έγραφε ο Παν. Κοντογιάννης στην Γεωγραφία της Μ. Ασίας. Η Αρετσού ήταν ένα από τα χωριά που διατήρησαν τον χριστιανικό πληθυσμό τους από τα τέλη του 16ου αιώνα και μετά. Όχι μόνο η αλιεία αλλά και η αμπελουργία έπαιξε καθοριστικό ρόλο για αυτό το γεγονός.

Η αγάπη του Γρηγόρη για την γενέτειρα του παππού του, δεινού ψαρά, τον οδήγησε στα πάτρια χώματα, αγάπησε τον τόπο και τους ανθρώπους του ανεξάρτητα από θρησκεία, απέκτησε φίλους και από τις δυό πλευρές της θάλασσας αλλά και υπερπόντιους, στην Αμερική μεταναστεύσαντες συγχωριανούς του. 

Το μεράκι του αυτό έγινε αιτία να συνδεθούμε και να έχουμε μια μακρόχρονη φιλία μέχρι τον ανέλπιστο, αλλά και αδόκιμο θάνατο του, την Δευτέρα 25 Ιανουαρίου 2016, μετά από ένα αποχαιρετιστήριο, θαρρείς, ταξίδι στην Πόλη 18-20 Δεκεμβρίου, για την πρώτη προβολή της έκτης ταινίας του «Οι Ρωμιοί αρχιτέκτονές της Πόλης»., στο Σισμανόγλειο Μέγαρο. Η φιλία και η αλληλοεκτίμηση μας ξεκίνησε πριν 18 χρόνια και ήταν μπορώ να πω με βεβαιότητα ανέφελη. Είχε πολλές ικανότητες αλλά αυτό που τον χαρακτήριζε ήταν η αγάπη του για την ζωή και τους συνανθρώπους του, άνθρωπος δημιουργικός με πολλές ιδέες και πολύπλευρες γνώσεις, ήθελε να εξαντλήσει κάθε θέμα με το οποίο καταπιανόταν.

Έγραψε ένα  βιβλίο αρχικά για την Αρετσού, το οποίο εκδόθηκε το 2003 στις εκδόσεις University Studio Press της Θεσσαλονίκης και το οπτικό υλικό που συνέλεξε είτε ως φωτογραφίες, χάρτες, έγγραφα είτε ως συνεντεύξεις γερόντων, πολλοί από τους οποίους δεν είναι πλέον εν ζωή, οδήγησαν στην δημιουργία του πρώτου κινηματογραφικού έργου του. Αρχικά προβλήθηκε στην Θεσσαλονίκη, μετά στην αίθουσα του Ιδρύματος Κακογιάννη στην Αθήνα και το 2013 στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Πόλης, όπου είχαν την ευκαιρία να το παρακολουθήσουν και οι νυν κατοικοί της Ντάριτζας. Αρκεί να σημειώσω ότι όταν η ταινία κλείνει με ένα δημοτικό τραγουδί που απαγγέλει στα ελληνικά  ένας υπέργηρος τουρκοκρητικός πρόσφυγας και αυτός στην σημερινή Αρετσού, το ακροατήριο δεν μπόρεσε να συγκρατηθεί.

Η εμπειρία του αυτή τον οδήγησε  να ολοκληρώσει και το δεύτερο έργο του, μια ταινία που είχε ως θέμα την «Χαλκηδόνα & την Ελληνορθόδοξη κοινότητα της ασιατικής Κωνσταντινούπολης», από το 1923 ως τις μέρες μας. Στην συνέχεια αποτύπωσε πάνω σε ένα τρακτέρ τον αγώνα των κατοίκων της γης των Μεσογείων, για να μην γίνει χωματερή ο τόπος τους. Το ντοκιμαντέρ «128: Κερατέα, μια πραγματική ιστορία» καταγράφει την προσπάθεια  μιας μικρής αγροτικής κοινωνίας να ανατρέψει την πολιτική απόφαση που ήθελε την δημιουργία χωματερής σε δασική περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους μέσα σε αρχαιολογικό χώρο. Επί 128 μέρες, όσες μέρες κράτησε η βίαιη αντιπαράθεση των κατοίκων της Λαυρεωτικής με την κεντρική εξουσία, η κάμερα των δημιουργών του ντοκιμαντέρ (μαζί με τον Βάϊο Σύρρο) αποτύπωσε με τρόπο ρεαλιστικό τις ακραίες συνθήκες σύγκρουσης που διαμορφώθηκαν στους κόλπους μιας συντηρητικής κοινωνίας, όπου η κλιμάκωση της βίας προκάλεσε το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Και στην συνέχεια την ταινία «Στους πρόποδες της Ακρόπολης, το αρχοντικό της οδού Πολυγνώτου», στην Πλάκα που το πρόσφατα ανακαινισμένο κτήριο θα στεγάσει τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Δημοσίου Δικαίου. Επίσης είχε σκηνοθετήσει και μία ταινία μικρού μήκους με τίτλο «Το όνειρο κάθε αρχιτέκτονα», που προβλήθηκε στο Φεστιβάλ της Δράμας, το 2015. Ολα τα ντοκιμαντέρ έχουν προβληθεί στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, και σε ελληνικά και ξένα τηλεοπτικά δίκτυα. Ο Γρηγόρης υπήρξε και Πρόεδρος μιας αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας με την ονομασία  «Παντεχνία, εργαστήρι τέχνης και πολιτισμού».

Ήταν στέλεχος του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΝΠΙΔ), αργότερα εργάσθηκε για ένα διάστημα στην Τεχνική Υπηρεσία της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας του Υπουργείου Παιδείας, και στην συνέχεια αποσπάστηκε ως συνεργάτης της Ειδικής Γραμματείας Επιθεώρησης Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του ΥΠΕΚΑ. Τελευταία εργαζόταν ως σύμβουλος στο γραφείο του Υπουργού Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Π. Σκουρλέτη.

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη το 1965, από Μικρασιάτες γονείς, είχε ασχοληθεί συστηματικά εκτός από την ιστορία της Αρετσούς και με τον Πόντο και εν γένει με την πολιτιστική παράδοση. Αποφοίτησε από το Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ, όπου αργότερα υποστήριξε και την διδακτορική του διατριβή. Έτσι συμμετέχει σε μεγάλο αριθμό ερευνητικών προγραμμάτων χρηματοδοτούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση και είχε υπάρξει συντονιστής σε τουλάχιστον 15 Ευρωπαϊκά ή Εθνικά προγράμματα. Επίσης συμμετείχε σε 17 διεθνή και εθνικά συνέδρια και είχε μεγάλη εκπαιδευτική και διδακτική εμπειρία, κυρίως στη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης. Ήταν τεχνικός σύμβουλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου (Διεθνής Οργανισμός). Υπήρξε μέλος του 15μελούς διοικητικού συμβουλίου του Πολιτιστικού Οργανισμού του Δήμου Κερατέας και υπεύθυνος οργάνωσης του Ιστορικού Αρχείου της πόλης την περίοδο 2007-2008.

Ήταν εν ολίγοις μια πολυσχιδής προσωπικότητα που αφήνει δυσαναπλήρωτο κενό. Ας είναι ελαφρό το χώμα της Κερατέας που τον σκεπάζει.

Του Σάββα Τσιλένη

Φωτογραφίες: Στέλιος Γιανσακίδης (από την πρόσφατη παρουσίαση του ντοκιμαντέρ "Ρωμιοί Αρχιτέκτονες της Πόλης" στο Σισμανόγλειο Μέγαρο).